UYGUR KOCABAŞOĞLU

Kitabın yazarı Dr. Uygur KOCABAŞOĞLU tarihçi, 2 Haziran 1945’te Kastamonu’da dünyaya gelmiştir. Ankara Üniversitesi Siyasi Bilgiler Fakültesi Maliye ve İktisat şubesi mezunudur. 1989’da Yakınçağ tarihi doçenti, 1996’da profesör olmuştur.

Okuduğum eser bir monografi örneğidir. Anadolu’daki Amerikan yayılmasını, 19. Yüzyıldaki görünümünü, misyoner faaliyetleri çerçevesinde ve eğitim sistemi alanında özetlemiştir. Yazar Osmanlı’nın bu faaliyetlere tepkisi ele almamakla birlikte bu konu üzerine farklı bir kitap yazacağını belirtmiştir.

1820 yılında Osmanlı’da faaliyet gösteren misyonerleri ele alan kitap bu faaliyetlerin altında yatan din olgusunu ele almıştır. Bu yaptıklarıyla eğitim ve sağlık alanında insanlara ulaşan ve içten içe Hristiyanlığı yaymak isteyen misyonerler çok açık bir şekilde anlatılmıştır. Misyonerler, ‘American Board of Commissioners for Forgein Missions’ (ABCFM) adlı Amerikan misyonerlik örgütüne bağlı hareket etmişlerdir. Amaçları dinsizler arasında Hristiyanlığı yaymaktır. Bunu yapabilmek için çok uluslu olan Osmanlı toprakları onlar için en uygun zemini, oluşturmaktaydı. Eğitim ve sağlık faaliyetleriyle ulaşıp insanları etkileri altında bırakmaya çalışmışlardır. Kısaca okul ve hastane açıyorlardı. Osmanlı topraklarını keşfedip, raporlar hazırlayıp ABCFM’e gönderiyorlardı. Kitabın tam bu noktada önemi artıyordu. Çünkü yazar bizzat ABCFM’in arşivine giren ilk Türk araştırmacıdır. Onun dışında United Church Board for World Ministries yetkililerin tarafından da arşive girebilmiş, Harvard Üniversitesi’ne bağlı Houghton kitaplığına da girmiştir.

Şunu rahatlıkla belirtebilirim ki kitapta hiçbir hamasi duyguya yer verilmemiş. Tamamen birincil kaynak ve belgeler doğrultusunda bilimsel bir dil ile kaleme alınmıştır. Tarafsız bir üslup ile yazılan esere bu alanda en yetkili kişilerce de müdahale edilmiştir ve sağlam bulgulara yer verilmiştir. Kitap birçok istatistiki tablo içermektedir. Örneğin ABCFM’in yıllara göre toplam bütçesini, bağışlarını ve Osmanlı ile Anadolu’ya düşen paylarını gösteren tablo gibi… Bunun gibi Osmanlı’yı inceleyen misyonerlere ait birçok net ve doğru bilgileri erişilebilir hale getirmiştir. Bu konuda yazılmış en yetkin kitaptır.

KOCABAŞOĞLU, Uygur, Kendi Belgeleriyle Anadolu’daki Amerika, Arba Yayınları, İstanbul, 1989

Yağmur KÖFTER

Bartın Üniversitesi