ERMENİ MESELESİ BİBLİYOGRAFYASI

ESAT,Uras,Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi,Belge Yayınları,2.Baskı,İstanbul1987

ÇİÇEK, Kemal , Ermenilerin Zorunlu Göçü 1915-1917,TTK Yayını, Ankara 2005.

GÖYÜNÇ, Nejat , Osmanlı İdaresinde Ermeniler ,Gültepe Yayınları , İstanbul 1983.

GÜNGÖR Erol, Türkiye’de Misyoner Faaliyetleri, ÖtükenYayınları ,İstanbul 1999.

GÜRÜN, Kamuran, Ermeni Dosyası, Rüstem Yayınevi,5.Baskı,İstanbul 2001.

HALAÇOĞLU, Yusuf ,Arşiv Vesikalarıyla Tarihte Ermeni Mezalimi ve Ermeniler İstanbul 1976

HÜSEYİN NAZIM PAŞA, Ermeni Olayları Tarihi, C.I, 2.Baskı, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Daire Başkanlığı Yayını,No.14,Ankara 1998.

KÜÇÜK,Cevdet,Osmanlı Diplomasisinde Ermeni Meselesinin Ortaya Çıkışı,1878-1897,2.BaskıTDAV,İstanbul 1986.

URAL,Gültekin,ErmeniDosyası,KamerYayınları,İstanbul 1998.

ŞAHİN,Gürsoy, Osmanlı Devleti’nin Son Dönemlerinde Sivas ve Suşehri Bölgelerinde Ermeni Faaliyetleri,IQ Kültür Sanat Yayıncılık,İstanbul,2007.

OSMANLI DÖNEMİ SİVAS ERMENİLERİ

1398 yılında Kadı Burhaneddin’in Sivas yakınlarında Akkoyunlulara yenilerek esir düşmesi ve öldürülmesinin ardından şehir halkı topraklarını Akkoyunlu hükümdarı   Karayülük Osman Bey’e vermek istemediler ve direndiler. Osman Bey’e karşı Tatarlardan yardım istediler. Ancak bunların da yenilerek geri çekilmesinden sonra şehrin yağmalanmasından korkan halk Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezid’e haber gönderdi ve onun şehri teslim almasını istedi. Bunun üzerine Yıldırım Bayezid , büyük oğlu Süleyman Çelebi’yi mühim bir kuvvetle Sivas’a gönderdi. Osmanlı kuvvetleri Karayülük Osman Bey’in kuvvetlerini mağlup ettiler ve Sivas’ı teslim aldılar .Böylece 1398 yılında Sivas,Kayseri,Tokat,Niksar bölgeleri Osmanlı hakimiyetine geçti. Bayezid’de oğlu Süleyman Çelebi’yi bu bölgeye vali olarak tayin etti .Yıldırım Bayezid’in 1402 Ankara Savaşı’nda Timur’a yenilmesinin ardından Osmanlı Devleti Fetret Devrine girdi.

Bu dönemde Sivas’ın hakimiyeti tekrar Kadı Burhaneddin’in damadı Mezid Bey’e geçti.Mezid Bey Timur’dan menşur alarak şehre hakim oldu.Timur felaketiyle Sivas şehri her bakımdan büyük bir tahribat gördü, sosyo – ekonomik ve demografik açıdan şehirde büyük oranda yıkım yaşandı.

Sivas bölgesi için XVI. asır iç karışıklıklar, isyanlar ve yağmaların yaşandığı bir dönem oldu. II.Bayezid döneminde başlayan bu tür hareketler; şehzade mücadeleleri yüzünden yayıldı Bu dönemde ortaya çıkan ŞAHKULU İSYANI Antalya’dan Sivas’a kadar olan bölgede büyük bir katliam ve tahribata neden oldu.1514 yılında Yavuz Sultan Selim’in kazandığı Çaldıran Savaşı,

Anadolu üzerinde emelleri olan Safevilere büyük bir darbe indirdi ve bölge bir durulma içerisine girdi. Ancak XVI. Ve XVII. yüzyıllarda değişik zamanlarda toplumsal ve ekonomik sebeplerle ortaya çıkan CELALİ İSYANLARIda Anadolu halkının zaten var olan sıkıntılarının artmasına, bu bölgede Osmanlı Devleti’nin İran’la ve isyanlarla sürekli mücadelesine sebep oldu. XVI. ve XVII . Yüzyıllarda Sivas bölgesini önemli ölçüde etkileyen isyanlar ve iç karışıklıklar XVIII. ve XIX .asırda eşkıyalık faaliyetleri şeklinde devam etti .Fakat genel olarak Osmanlı Devleti’nin yıkılma sürecine girdiği XIX. Yüzyılın ortalarına kadar şehirde önemli gelişmeler yaşandı ve halk genelde sakin bir hayat sürdü.

 

 

 

 

 

ÇANAKKALE MUHAREBELERİ (18 MART 1915) ŞANLI ZAFERİN 104.YIL DÖNÜMÜ

Çanakkale Savaşları, Birinci Dünya Savaşı içinde, tarihin en kanlı muharebelerinin cereyan ettiği bölümü olarak bilinir. Bu savaşlar Türk’ün sayısız zafer, şan ve şerefle dolu tarihinin en parlak sayfasıdır. I.Dünya Savaşı’ndan kısa bir süre önce, 1911-1912 yıllarında Osmanlı Devleti son Afrika toprakları olan Trablusgarp ve Bingazi’yi İtalya’ya kaptırmış, 1912-1913 Balkan hezimeti ise, 500 yıldır Türk olan Rumeli’deki son Türk hakimiyetini silip süpürmüştür. Bulgar ordularının İstanbul kapılarını zorlaması, İstanbul ve boğazların güvenliğinin tehlikeye girmesi, o zamanın devlet adamlarınca siyasi yalnızlığımızın tabii bir sonucu olarak değerlendirilmiştir. Dolayısıyla I. Dünya Savaşı’na rastlayan günlerde Osmanlı Devleti yalnızlıktan ve emniyetsizlikten kurtulmak maksadıyla bloklardan biri ile anlaşmak istemiştir. Fakat, Balkan Savaşı’nın kötü hatıralarının tesiri altında kalan her iki blokta Türk İttifakkını küçümsemişler ve bu ittifakkın kendileri için bir yük olmasından endişe etmişlerdir. Ancak, Alman İmparatoru her iki blok arasındaki savaşta, Osmanlı Devleti’nin hiç değilse bir kısım düşman kuvvetini meşgul edebileceği gerekçesi ile ittifaka dahil etmiştir.

Bu suretle Osmanlı Devleti, kaderini alelacele 2 Ağustos 1924’de “üçlü ittifak” a bağlamıştır. İşte Çanakkale Zaferi’ni yaratan kuvvet 1914 yazında küçümsenen, değeri hakkında yanlış teşhis konan bu TÜRK ORDUSU’ dur. Avrupa’da savaş bütün şiddetiyle sürerken, hareket harbinin yerini siper harbi almıştır. Bu cephede yarma yapmak ve kesin sonuç almak son derece zorlaşmıştır. Halbuki “Üçlü İtilaf” ın askeri gücü günden güne artmaktadır. Bu güç, hareket savaşına müsait başka savaş alanları da kullanılmaktadır. İngiltere Başkanı Lloyd George ve Bahriye Nazırı Churchill, bu görüşü benimsemişlerdir.

Çanakkale Savaşları, işte bu görüşü benimseyenlerin eseridir. Hareket sahası olarak Gelibolu Yarımadası’nın seçilmesi bu bölgenin jeopolitik bakımdan çok büyük öneme sahip olmasındadır. Boğazlar, Güney Rusya ve bütün Karadeniz kıyılarının açık denizlere olan tek çıkış noktasıdır. Harp halinde bu geçitin kapanması, Rusya için hayati önem taşımaktadır. Zira; Rusya’nın insan ve hammadde kaynakları zengin, fakat sanayi ve mali imkanları sınırlıdır. Bunun için uzun ve sürekli bir savaşın gerektirdiği silah, cephane ve malzeme ikmalini temin edemeyecek durumdadır. Bu durumda boğazlar doğu cephesinin en müsait ve hayati menzil hattını hafifletecek, dolayısıyla savaşı kısaltacaktır. Osmanlı Devletinin savaş dışı edilmesiyle muhtemelen Balkan Devletleri ve İtalya “İtilaf” Devletleri yanında savaşa katılacaklardır. O zaman İngiliz Bahriye Nazırı olan Churchill’in ısrarla üzerinde durduğu bu fikirler önceleri pek itibar görmemiştirAncak 1914 Aralık ayında başlayan Türk Sarıkamış Harekatı üzerine telaşlanan, çok zor durumda kalan ve hiç değilse bir kısım Türk Kuvvetlerinin başka cephelere çekilmesini isteyen Rusya’nın yükünü azaltmak için Çanakkale Seferine karar verilmiş, fakat kesin neticesi batı cephesinde arayanları darıltmamak amacıyla önce sadece donanma ile zorla Çanakkale Boğazı geçilmeye çalışılmıştır. 18 Mart 1915’de yaklaşık bir aydır sürekli olarak bombaladığı boğazın her iki tarafındaki Türk tabyalarının artık sustuğunu varsayan 12 zırhlı, 18 muhrip, 7 mayın tarama gemisi, çeşitli tıp nakliye destek gemisi ve uçak gemilerinden meydana gelen I Dünya Savaşı’nın en büyük ve en modern donanması, boğazı geçme girişiminde bulunmuştur. Ancak ehliyetli ellerde sevk ve idare edilen kahraman Türk Askerinin hayatını hiçe sayarak kanını fedakarca akıtması sayesinde dünyanın en modern silah ve teçhizat ile donatılmış düşman donanması, 7 modern savaş gemisini ve binlerce askerini kaybederek geri çekilmek zorunda kalmıştır. Zira: Mehmetçik, düşmanı denizden bir adım bile geçirtmemeye yemin etmiştir. Anadolu bozkırının o güne kadar deniz görmemiş çocukları, sanki kırk yıldır denizlerde savaşıp ta pişmiş kişilere özgün becerileri ile zırhlı düşman gemilerine geçiş hakkı tanımamıştır.Deniz yoluyla boğazı fethedemeyeceğini anlayan ittifak devletleri 25 Nisan ve 6 Ağustos 1915 tarihleri arasında Gelibolu Yarımadası’ na çıkartma yapmış olup, çıkarma şöyle özetlenebilir: Asıl Kuvvetler Gelibolu Yarımadası’nın güney ucuna iki ayrı noktadan çıkacak ve boğazları kontrol eden tepeleri alacak, bunu başarmak için, iki tümenden oluşan bir Anzak (Avustralya ve Yeni Zellanda) Kolordusu Kabatepe bölgesine çıkacak, iki İngiliz ve Bir Fransız tümeni ile bir Hint tugayından oluşan kuvvet, Seddülbahir bölgesini ele geçirecektir. Aynı anda bir aldatmaca olarak, boğazın güneyinde Kumkale bölgesinde ikinci bir çıkarma yapılacak ve bazı donanma birlikleri orada da çıkarma izlenimi vermek üzere Saroz Körfezi’ne doğru seyredecektir. Fakat, kahraman Türk askerinin hayatını hiçe sayarak kahramanca dövüşmesi Türk komutanlarının bilhassa Mustafa KEMAL’ in üstün sevk ve idareleri sonucunda düşman başarısızlığa uğrayarak savaş, siper savaşı halini almıştır. Gelibolu Yarımadası’na çıkarma yapan düşman kuvvetlerini meydana getiren askerlerin milliyetleri son derece enteresandır. İngiliz ve Fransızlar’ ın yanı sıra, bizimle hiç ilgisi olmayan Cezayir Berberileri’ni Senagal Zencilerini, Avustralyalı, Kanadalı, Yeni Zellandalı ve Hintliler’i üzerimize salmışlardır.

(17 MART 1981) “SERVET-İ FÜNUN” DERGİSİ YAYIN HAYATINA BAŞLADI.

Türk edebiyatında, bir edebi topluluğun oluşmasına ortam hazırlayan ve bu topluluğa adını veren ilk dergi Servet-i Fünûn‘dur.

Servet-i Fünun topluluğundan (1896-1901) başka, Fecr-i Âtî (1909), Şairler Derneği (1917) ve Yedi Meşale (1928) topluluklarının yayın organı da olan dergi, Türk basının en uzun ömürlü süreli yayınlarından biridir.

Edebiyatımızda ve basın tarihimizde pek çok “ilk“te Servet-i Fünûn damgası vardır.

Servet-i Fünûn, 27 Mart 1891 – 26 Mayıs 1944 tarihleri arasında yayımlanmış fen, magazin, sanat ve edebiyat dergisidir. İstanbul’da haftalık olarak yayımlanan Servet-i Fünûn, zaman zaman yayınına ara vermek zorunda kalmıştır. Yarım yüzyılı aşan yayın hayatı boyunca (54 yıl) 2464 sayı çıkmıştır.

Derginin kurucusu ve sahibi olan Ahmet İhsan (Tokgöz, 1868 – 1942) başmuharrirlik görevini uzun yıllar üstlenir. Dergide Tevfik Fikret (1867 – 1915), Hüseyin Cahit (Yalçın, 1874 – 1957) ve yeni harflerin kabulüyle Servet-i Fünûn, Uyanış adını aldıktan sonra Halit Fahri (Ozansoy, 1891 – 1971) gibi ünlü edebiyatçılar yayın müdürü olarak görev yaparlar.

Ahmet İhsan, Servet-i Fünûn’dan önce Şafak (1886), Ümran (1889) gibi kültür, sanat ve magazin dergilerini çıkarır. Hükümet tarafından, çıkardığı dergiler kapatılan Ahmet İhsan, Servet gazetesinin sahibi D. Nikolaidi’nin desteği ve izni ile bu gazetenin eki şeklinde Servet-i Fünûn’u çıkarmaya başlar. Servet gazetesi kendisinden beklenen hizmeti veremeyince kapanır (1892). Böylece bir yıl sonra, Servet gazetesinin eki olan Servet-i Fünûn, bağımsız yayın organı olur.

Ahmet İhsan, matbaasını kurup, Servet-i Fünûn’un imtiyazını üzerine alınca; “iyi bir resimli haftalık gazete çıkarmak ister. Avrupa’da o dönemde yeni kullanılan “çinkografi” tekniğini inceler. Yazışmalar sonucunda ünlülerin resimlerinden oluşan “galvano kalıp”lar getirtir. Avrupa’ya gider ve yeni baskı tekniklerini öğrenir. Fransa’dan kağıt ithalatı yapan Ahmet İhsan, baskı tekniği yönünden Servet-i Fünûn’un, dönemin en iyi dergisi olmasına gayret eder. Bu konudaki çalışmalarını taktir eden Saray’dan nakdî yardım bile görür. Teknik yönden, dönemin önemli dergileri üzerine yapılan bir değerlendirmede şöyle denilmektedir: “Bu dönemin baskısı, dizgisi, bugün için tarihsel birer belge değeri taşıyan resimleriyle ün yapan Şehbal yanında, edebiyata ağırlık veren Mecmua-i Ebüzziya, Servet-i Fünûn ve özellikle de Resimli Kitap gibi dergileri önemlidir.”

Servet-i Fünûn’un ilk sayılarında, dönemin diğer pek çok dergisinde olduğu gibi, “fennî” konulara ağırlık verilmesinin yanında, magazin konularına da yer verilir. Bu dönemde, dergide yer alan yazıların pek çoğu Ahmet İhsan tarafından yazılır. Ahmet İhsan, dergiye, okuyucunun ilgisini çekmek, okuyucuyu bilgilendirmek ve o dönemde çok ihtiyaç duyulan buluş yapacak kişilerin yetişmesine katkıda bulunmak amacıyla; Batıdaki yeni buluşları tanıtan ve hayal ettiren yazılar tercüme eder. Servet-i Fünûn’un kuruluşundan çok önce başladığı (1880) tercüme işinde özellikle, Jules Verne’nin (1828 – 1905) eserlerini yukarıdaki sebeplerden dolayı tercüme eder.

Servet-i Fünûn’un basın tarihinde ve edebiyat alanındaki önemli yeri, 1895’ten sonra bu dergi etrafında yaşanan gelişmelerden kaynaklanır. Çünkü bu tarihten itibaren dergi, eski-yeni edebiyat tartışmasında yenilik taraftarlarının yayın organı olur. “Naci-Ekrem mücadelesi” hükümetin araya girmesi ve Muallim Naci‘nin ölümü üzerine kapanır (1893).

Ancak Muallim Naci (1850-1893) taraftarları ile Recaizade Mahmut Ekrem (1847-1914) arasındaki tartışmalar devam eder. Musavver Malumat’ın başyazarı Mehmet Tahir ile Recaizade Mahmut Ekrem arasında 1895 yılı sonuna doğru başlayan “kafiye” tartışması ortamın yeniden kızışmasına ve dikkatlerin dergiye çevrilmesine, yenilik yanlılarının bu dergi etrafında toplanmasına yol açar.

KLASİK DÖNEM OSMANLI DEVLETİ’NDE DİN VE DEVLET ANLAYIŞI

Osmanlı Devleti’nde din ve devlet ilişkisi devletin konumu,gücü,idari yapısı ve aynı zamanda çevresinde gelişen olaylarla bağlantısı olarak bir gelişme ve değişme göstermemiş ,ama özündeki temel esası Cumhuriyet Türkiyesi’ne kadar devam ettirmiştir.Ancak devlet merkezileştikçe kendini ve politikalarını halkına izah etmekte güçlük çekmiştir .Bir merkez ve çevre sorunu olarak “din ve devlet ilişkisi”de çeşitli aşamalardan ve safhalardan geçerek günümüze kadar ulaşmış ve hala güncelliğini kaybetmemiştir.Osmanlı Devleti’nde geleneksel Türk Devlet anlayışının etkisiyle ,yani “MİLLETİ YAŞAT Kİ DEVLET YAŞASIN”anlayışı dini hayatta da kendini göstermiş,din Osmanlı Devleti geleneğinde bir baskı aracı olarak kullanılmamıştır.Dinin kuralları halka zulüm vasıtası yapılmamış hatta çok müsamahalı yöntemler izleyerek gayrimüslimlerin bile bu devlet idaresine girmeleri sağlanmıştır.Sultanlar çeşitli dini görüş ve cemaatleri aynı anda yanlarında bulundurarak tarikat ya da mezhep taassubu göstermeden herkese kucak açabilmişlerdir.

Osmanlı Devleti bir Türk Devleti olarak var olma sebebinin temelini oluşturan ÖRF,yani geleneksel kanun anlayışını hiçbir zaman terk etmemiş ve bu gücü daima mutlak otorite olarak sultanın elinde tutmasını sağlamıştır.Ancak bu düzeni sağlarken dönemsel olarak “DİN VE DEVLET”ilişklileri açısından birçok değişik şartlara göre de pozisyon almıştır.Ama unutmamak gerekir ki yapılan stratejik değişiklikler ve yöntem farklılıklarının esasında tek bir neden vardır, o da ne olursa olsun devletin varlığını korumaktır.Bunun için Osmanlı Tarihi’nde sanki değişken bir anlayış varmış izlenimleri uyandracak birçok örnek bulmak mümkün olmakla birlikte ,ulemaya karşı baskı veya bunun tam karşıtı olarak ulemanın boyunduruğuna girme veyahut heterodoks inançlara olan baskı veya bu gruplara gösterilen aşırı ilginin tek ve değişmez bir tek nedeni vardır .O da “DEVLET-İ EBED MÜDDET”anlayışıdır.

Bu sebeple Osmanlı Devleti’nde din ve devlet ilişkilerinin birbiriyle çelişen bir analyışın sürekli değişkenlik gösterdiği düşünülebilir ki bu da Osmanlı Devleti açısından gerçekçi değildir.

KURULUŞ DÖNEMİ DİN VE DEVLET İLİŞKİLERİ

Osmanlı Devleti bir imparatorluk durumuna ulaşmasında en büyük payı Alperenlere borçludur.Ahmet Yesevi öğretisiyle Anadolu’nun uç beyliklerine ulaşan ve oradan da Balkanlara kadar geniş bir alanın hem Türkleşmesi hem de islamlaşması açısından büyük rol üstlenen bu dervişler Osmanlı İmparatorluğu’nun mihenk taşı olarak beylerin en büyük destekçisi olmuşlardır.Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda da Türk beyliklerinde olduğu gibi sufi İslam anlayışının etkisi çok büyük olmuştur.Bu dönemde özellikle Ahilerin ve Babailerin etkisi görünmektedir.Osmanlı Devleti’nin kökleri atılırken geniş ölçüde Ahilik ve Ahi reislerinden istifade edilmiştir.Bunların en önemlilerinden biri de Şeyh Edebali’dir.

Bu dönemdeki Osmanlı beyleri yeni ve gelişmekte olan bir Türk devleti’nin göstermesi gereken hoşgörülü yaklaşımda bulunmak faydasını sağlamaya çalışmıştır.Örneğin:Osmanlı sultanı Orhan Bey ‘in Bursa ‘nın fethinde yaralılık gösteren ve bizzat kendi müridleriyle Kızıl Kilise mevkiini fetheden Geyikli Baba’ya bir araba yükü arak(rakı) hediyesi göndermesi bu dönemin anlayışını göstermesi açısından önemlidir.

Osmanlı Devleti’nin ilk dönemleri’nde dini yapı olarak en dikkat çeken özellik,bu dini yapının fıkıh ya da kelam temelli değil ,gaza ruhuna daha uygun ve göçebe asabiyetine daha rahat cevap veren ahlaki ve tasavvufi bir ağırlık temelli olmasıdır.Yine bu dönemin en belirgin özelliği de heterodoks Türkmen-Oğuz kitlelerinin manevi değerleri olan “Babalar,Abdallar,Horasan Erenleri ,Gaziler ,Dervişler “ Anadolu’nun batısındaki Bizans’a karşı gaza yapan Osmanlı’nın gazi padişahlarıyla çok iyi anlaşmışlar,Sünnilik ya da Alevilik gibi fikirlerle henüz ayrışmamışlardır.

Osmanlı hükümdarları,bu gaza ve fütuhatta,hem Türk geleneğinde olan Kızıl Elma ülküsünü hem de bunu İslami açıdan destekleyen cihat fikrini beraberce kullanmışlardır.Bu fütuhatlar da çok büyük yararlılık gösteren Bektaşiler ve Bektaşilik Türk kültürü’nün yayılmasında çok önemli bir rol oynamış,Osmanlı tarafından korunup desteklenmiştir.Bunun bir örneği:Budin’in fethinde şehit olan Gül Baba’nın cenaze namazına bizzat Kanuni’nin katılması ve onun emriyle “GÜL BABA TEKKESİ”nin yapılmasıdır.

İbn-i Haldun ve birçok İslam uleması şeriat harici kanun uygulamaları gereksiz bularak bütün problemlerin şeraitla çözülebileceğine inanmışlardır.Fakat bir kanun devleti olma hüviyetini hiçbir zaman kaybetmeyen Osmanlı beyleri devlet geliştikçe ve merkezileştikçe İslamın fıkhından ,yani kanun alanından daha çok yararlanmayı uygun görmüşlerdir.Ancak kontrolü de elden bırakmamışlardır.

Osmanlı Devleti’nin başlangıç dönemlerinin aksine ,heterodoks İslam tesirlerinden uzaklaşması onun Türk geleneklerinden taşıdığı kanun ve hukuk anlayışına verdiği önemdendir.Daha mistik ve kural tanımayan heterodoks İslam anlayışında Osmanlı’nın olmazsa olmazı kanun ve hukuka pek yer yoktur. Osmanlı Devleti’nde din ve devlet ilişkisi birçok İslamdevletinden çok farklı bir süreç izlemiştir.Esasında İsam’ın önerdiği ve emrettiği kesin bir devlet nizamı bulunmamakla birlikte ,daha önceki uygulamalar esas alındığında farlkı bir devlet anlayışı içine ortaya çıkmıştır.Yani İslam devleti’nde din ve devlet ayrılmaz bir bütündür.Bunun sonucu ,din ve devlet idaresini birlikte elinde bulunduran halifelerde çok farklı yönetim tarzları görülmüştür.

Köklü bir devlet geleneğine sahip bir Türk devleti olarak Osmanlı ,geçmiş tecrübelerinden yararlanarak devlet mekanızmasının sekteye uğrayacağı herhangi bir anda İslamiyetin de o devlette hakim kılınamayacağı ve sekteye uğrayacağı bilinciyle “DEVLET-İ EBED MÜDDET “anlayışını oluşturmuştur.

 

ELİF SEDA KARACAOĞLU

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ TARİH BÖLÜMÜ

 

 

 

 

MİSAK-I MİLLİ’DEN İLK TAVİZ VERİLDİ.”MOSKOVA ANTLAŞMASI” (16 MART 1921)

Moskova antlaşması, kurtuluş savaşı sırasında TBMM ile Sovyet Rusya arasında 16 Mart 1921’de imzalanmıştır.

Rusya’da kurulan Bolşevik Hükümeti ile TBMM Hükümeti’nin ortak noktaları batı karşıtı olmalarıydı. Bu ortak nokta iki tarafı birbirine yaklaştırmıştır. TBMM’nin doğu, güney ve batı cephelerindeki başarıları da Sovyetlerin TBMM’ye yakınlaşmasında etkili olmuştur. Rusya, Misak-ı Milli ve yeni Türk Devleti’ni tanıyan ilk Avrupa devleti olmuştur.İtilaf devletlerini oldukça rahatsız eden bu yakınlaşma Moskova antlaşmasıyla perçinlenmiştir ve bu antlaşmayla Batum, Türkiye’nin liman hizmetinden yararlanması şartıyla Gürcistan’a bırakılmıştır. Bunun karşılığında ise Sovyetler, Türkiye’ye altın ve silah yardımı yapacaktır. Bu madde Türk Devleti’nin Misak-ı Milli’den verdiği ilk tavizdir. Ayrıca 1. İnönü Savaşı’ndan sonra 12 Mart 1921’de İstiklal Marşı kabul edilmiş, 20 Ocak 1921’de ilk Anayasa (Teşkilat-ı Esasiye) ilan edilmiştir

Moskova antlaşması, TBMM ve Rusya arasında karşılıklı menfaatler adına 16 Mart 1921 tarihinde imzalanmış bir antlaşmadır. Rusya’nın komünist ihtilaline maruz kalması sebebiyle savaştan çekilmesi, İtilaf devletlerinin tepkisine sebep olmuştu. Rusya’da kurulmuş olan Sovyet yönetimine tepki gösteren İtilaf devletleri, Anadolu’yu da işgal etmeye başlamıştı. İki ülkenin de düşmanı haline gelen İtilaf devletleri, TBMM ve Rusya’nın birbirine yakınlaşmasına sebep oldu. Kendisini güneyde ve Boğazlarda güvence altına almak isteyen Rusya’da kendine dost bir ülke arayışına girmişti.TBMM’nin Ermeniler ve Yunanlılara karşı kazandığı zaferler sebebiyle, Rusya TBMM’yi aradığı ülke olarak görmüştür. TBMM’de emperyalist ülkelerle mücadele halinde olduğundan, iki ülke birbirine yakınlaştı. Bu sebeplerle Rusya’ya gitmiş olan TBMM heyetiyle Rusya hükümeti arasında Moskova antlaşması imzalanmıştır. Türkiye için önemli bir yeri olan antlaşma sayesinde önemli bir ülke TBMM’yi resmen tanımıştı.

Moskova antlaşmasının maddeleri nelerdir?

  • Ülkeler birbirlerinin tanımadığı ülkelerarası bir senedi tanımayacaktır.
  • Rusya Misak-ı Milli’yi tanıyarak, kapitülasyonların kaldırılmasını kabul edeceklerdir.
  • Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya’nın yaptığı anlaşmaların hükümsüz olduğu kabul edilmiştir.
  • Aralarında mali, iktisadi ve sair anlaşmaların yapılmasını kabul etmişlerdir.
  • Rusya TBMM Ermenistan ile Gürcistan arasında imzalanan antlaşmalarla tespit edilen sınırını, Batum’un Gürcistan’a geri verilmesi şartıyla kabul etmiştir. Türkiye’nin Batum limanını kullanmasını ve halka özerklik vermesini de kabul etmişlerdir.
  • Türkiye’nin İstanbul’daki egemenliği tehlikeye atılmadan, boğazların ticaret gemilerine açılması için Karadeniz’e kıyısı bulunan devletlerle bir konferans yapılacaktı.
  • Rusya elindeki esirleri 3 ay zarfında iade edecektir.

Moskova antlaşmasının önemi nedir?

Misak-ı Milli’yi ve TBMM’yi tanıyan ilk Avrupa ülkesi Rusya olmuştur. Kars ve Ardahan Türkiye’de kalmış, Batum Gürcistan’a verilmiştir. Bu Misak-ı Milli’den verilen ilk taviz olarak tarihe geçmiştir

ERMENİ MESELESİNİN ORTAYA ÇIKIŞI VE MAHİYETİ

Osmanlı Devleti’ni parçalama projeleri çerçevesinde suni olarak ortaya çıkarılan Ermeni Meselesi Şark Meselesi’nin unsurlarından biridir.Bu suni meselenin ortaya çıkmasında Ermeni teröründe Ermeni Komiteleri kadar İngiltere, Fransa,Rusya, Amerika gibi devletler önemli rol oynamışlardır.Dolayısıyla Ermeni teröründen sorumludurlar.Ermeni Meselesi’nin ortaya çıkmasında Ermeni Kiliseleri ve okullar da önemli rol oynamışlardır.Osmanlı Devleti’ni parçalamak,onun toprakları üzerinde ,kendilerine bağımlı minnettarlık hisleriyle bağlı devletçikler kurdurma gayesiyle irademizin dışında tezgahlanan,sahneye konulan bugün de Türk Milletini ve Tarihini mahkum etmek için Ermeni Meselesi gündemde tutulmaktadır.

Ermeni Meselesi’nin Başlıca Sebepleri olarak;ŞARK MESELESİ ve EMPERYALİZM en önemli sebep olarak görülmektedir.Ermeni Meselesi,emperyalist devletlerin politikalarının bir sonucudur.Ermeni Meselesi’nin ortaya çıkmasında siyasi konjonktürün Ermenilerden istifadeyi gerekli kılmasının büyük payı olmuştur.Berlin Kongresi’nden sonra Balkanların hemen hemen tamamı Osmanlı Devleti’nden ayrılacak ve bu topraklar,Osmanlı Devleti’ne savaş açmak için bahane olarak kullanılabilecek yerler olmaktan çıkacaktır.Ayrıca Rusya, sıcak denizlere inmek için Balakanların kendisine bir geçit olamayacağını istiklallerini kazanmalarını fiilen temin ettiği bu yeni devletlerin kendisine minnet duygularıyla bağlı kalmadıklarını görmiştir.Bunun için Rusya’nın sıcak denizlere inmek için yegane yolu Boğazlar ve Kafkaslar Doğu Anadolu ‘da kalmıştır.Doğu Anadoluda da Ermenilerden faydalanmayı düşünmüştür.

Rusya başta olmak üzere, dış güçler Ayatefanos(Yeşilköy)Antlaşması’nın 16.maddesi ve bunun benzeri maddeleri bahane ederek Osmanlı Devleti’nin iç işlerine daha sık ve daha şiddetli olarak müdahalelerini devam ettirmişlerdir.Osmanlı Devleti,iyi niyetle ıslahat yapmaya başladığı zaman da yine bu devletler Devletimizin bu gayretlerini baltalamak,başarısız kılmak için yerli unsurları da kullanmak suretiyle harekete geçmişlerdir.

Ermenilerin milli şuurla ve Hristiyanlık taassubuyla yetiştirilmeleri Amerikan Misyonerlerin ilk amacı olmuştur.Bu misyonerlerin en büyük başarısı Robert Koleji’nin açılması olmuştur.İstanbul’daki kolej;Cyrus Hamlin tarafından kurulmuştur.İlk öğrencileri Ermeni ve Bulgar gençlerinden oluşmuştur.Bu kolejden mezun olanlar zamanla ünlü komitacı liderler haline gelmişlerdir.Daha ziyade Ermenilerin bulundukları yerlerde kurulan bu misyonerlik teşkilatlarındaki öğretmenler bir taraftan Ermeni gençlerini Türk düşmanı olarak yetiştirirken,diğer taraftanda onlara silah yapmasını öğretmişlerdir.

Ermeni Meselesi’nin ortaya çıkmasında ;İngiltere ve Rusya’dan sonra en büyük pay Amerika’ya aittir.Aynı zamanda Ermenileri en az söz konusu iki devlet kadar kendi emperyalist amaçları için kullanan da Amerikadır.Ayrıca 1.Dünya Harbi sırasında bir kısım aydınımız ,Avrupa ve Rus emperyalizmi karşısında Amerika’ya umut bağlamışlardır.

Emperyalist devletler;Osmanlı ıslahat çalışmalarını da Ermeni Meselesinin ortaya çıkarılmasında bir bahane olarak kullanmışlardır.Söz konusu devletlerin 19.yy sonlarındaki politikalarını Anadolu ıslahatından çok muhtar ve bağımsız bir Ermenistanı kendi menfaatleri için gerçekleştirmek olmasına rağmen,aralarındaki rekabet ve Osmanlı Devleti’nin bazen olayların üzerine gitmek,bazen de dalgalanmaya bırakarak Avrupalı Devletler arasındaki dengeden yararlanmak suretiyle uyguladığı siyaset sayesinde,25 yıl boyunca başarıya ulaşamamıştır.

Ermeni Meselesi’nin ortaya çıkmasında ;isyanlar da kilise de büyük rol oynamıştır.Ermeni olayları incelendiği takdirde bunların planlayıcısı ve idaresinin Ermeni din adamları olduğu görülmektedir.İsyanların merkezi olarak daima karşımıza Ermeni patrikhaneleri ve kiliseleri çıkmıştır.Ermeni din adamları,Osmanlı Devleti’nin kendilerine sağladığı imkanlardan faydalanarak milli hislerin yayılması için çalışmışlar ve dini konuları ikinci plana bırakarak faaliyet göstermişlerdir.Mamastırlarda,kiliselerde,okullarda yürüttükleri faaliyetlerle zamanla düşmanlık tohumlarını yeşertmişlerdir.Ermeni Kilisesi,varlığını devam ettirebilmek için bütün Ermenileri birarada tutacak ve kiliseye bağlayacak ortak bir düşünceye ihtiyaç duymuştur.

Bunun içindir ki Ermenilere devlet olmaları fikrini aşılamaya başlamışlardır.Bundan dolayıdır ki Ermeni Milletinden,Ermeni Devleti’nden,Ermeni Tarihinden değil Ermeni kilisesinden bahsetmek gerekir.Tarihi boyunca olduğu gibi Ermeni kilisesinin mevcudiyetini koruyabilmesi için bir kuvvete,bir devlete ihtiyacı vardır.Ermeni Devleti fikrini doğuran,Ermeni toplumu değil Ermeni kilisesidir.Varlıpını sürdürmeyi ve imtiyazlarını kaybetmemeyi bağımsız bir Ermeni Devleti’nin kurulmasında ön gören Ermeni Kilisesi ,dış güçlerle de işbirliği yaparak Osmanlı topraklarında isyanları hazırlamıştır.

 

 

ELİF SEDA KARACAOĞLU

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ TARİH BÖLÜMÜ

NECATİBEY EĞİTİM FAKÜLTESİ PEDAGOJİK FORMASYON

                                                

7 MART 1908 KABATAŞ ERKEK LİSESİ KABATAŞ MEKTEB-İ İDADİSİ ADI İLE KURULDU.

1908 yılında Kabataş’taki Esma Sultan Konağı’nda “Kabataş Mekteb-i İdadisi” adıyla kuruldu ve 7 sınıf, 276 öğrenci ile 1909’da öğretime başladı. Balkan Savaşı’na diğer okullar gibi Kabataş’tan da pek çok öğretmen ve son sınıf öğrencisi katıldı. Savaş sonucunun ülkede yarattığı büyük üzüntü ile ilan edilen genel yas sonucunda, 7 Mart 1913’te okul formasının kırmızı-beyaz olan renkleri kırmızı-siyaha dönüştürüldü. Okul 1913’te beş sınıfı ilk kısmı açılarak 12 sınıflı sultaniye dönüştürüldü ve “Kabataş Mekteb-i Sultanisi” adını aldı. 1919’da yatılı kısmı açıldı. Cumhuriyet’in ilanı ile sultaniler kaldırılınca, 1923 yılında okulun adı “Kabataş Erkek Lisesi” oldu. Lise, 1928 yılında padişah yakınlarının yazlık ikametgâhı olarak yapılmış olan Feriye Saraylarına ait binaya taşındı ve halen bu binada eğitime devam ediyor. Öğrenci sayısının artması nedeniyle 1941 yılında orta kısmı kapatıldı ve yalnız lise olarak devam etti. 1979’da okula 42 kız öğrenci kaydedildi. Kız öğrenciler burada bir yıl okuduktan sonra Beşiktaş Kız Lisesi’ne nakledildiler

1987’de “Kabataş Erkek Lisesi Eğitim Vakfı” kuruldu. 1992 -1993 öğretim yılında karma eğitime ve “Yabancı Dil Ağırlıklı Türkçe Eğitimi/Süper Lise” programına geçildi, İngilizce hazırlık sınıfı açıldı. 1994 -1995 öğretim yılından itibaren kız öğrencilere de yatılılık olanağı sağlandı. 1998 -1999 öğretim yılından itibaren “Anadolu Lisesi” statüsüne alındı; 2006’dan sonra ise “hazırlık + 4 yıl” öğrenim uygulayan ayrı bir statü kazandı. 15 Mayıs 2008 tarihinde İstanbul’a gelen İngiltere Kraliçesi, okulu ziyaret etti ve şeref defterini imzaladı.

28 ŞUBAT 1856 ISLAHAT FERMANI İLAN EDİLDİ

1. Hazırlanışı

Islahat Fermanı, Kırım Harbinin son yıllarında hazırlanarak Paris Andlaşmasının  imzalanmasından altı hafta önce, 28 Şubat 1856’da Bâb-ı Âlî’de bütün bakanlar, yüksek memurlar, şeyhülislâm, patrikler, hahambaşı ve cemaat ileri gelenleri önünde okunarak ilân edildi ve Paris Andlaşmasını hazırlayan devletlere bildirildi. Kitaplarda Islahat Fermanının “dış baskı” sonucu çıkarıldığının yazılması âdettir. Kırım Harbinde, İngiltere, Fransa ve Avusturya Osmanlı İmparatorluğunu Rusya’ya karşı desteklemişti. 1856 Paris Konferansı öncesinde, Osmanlı İmparatorluğunu Rusya’nın müdahalelerine karşı korumanın bedeli ve Osmanlı İmparatorluğunun Avrupa Devletleri ailesine katılmasının şartı olarak Avrupa Devletleri birtakım şartlar ileri sürdüler. Bu şartlar Islahat Fermanının esasları olarak Ali Paşa ile İstanbul’daki İngiliz ve Fransız elçileri arasında kararlaştırıldı. Islahat Fermanı da Tanzimat Fermanı gibi Padişah Abdülmecid  tarafından ısdar edilmiştir.

2. Hükümleri

Islahat Fermanı Tanzimat Fermanından daha kapsamlıdır.

  1. Islahat Fermanı Tanzimat Fermanının tanıdığı hak ve özgürlükleri, benimsediği esasları bir “kerre dahi tekit ve teyit kıl”mıştır.
  2. Gayrimüslim tebaaya eskiden beri tanınmış hakların aynen sürdüğü belirtiliyordu (… tebea-i gayr-i müslime cemaatlerine ecdad-îzamım taraflarından verilmiş ve sinîn-i âhirede îta ve ihsan kılınmış olan bilcümle imtiyazat ve muafiyet-i ruhaniye bu kere dahi takrir ve ibka kılınıp..”).
  3. Gayrimüslim tebaanın ihtiyaçları “patrikhanelerdeteşkil olunacak meclisler marifetiyle” Bâb-ı Âliye “arz ve ifade” edilecekti.
  4. Patriklerin seçim usûlü(usûl-i intihabileri) ıslah olunacaktı.
  5. Gayrimüslim din adamlarına devlet maaş bağlayacaktı (“…patriklere ve cemaat başlarına varidat-ı muayyene tahsis ve rühban-ı sairenin dahi rütbe ve mansıplarına göre kendilerine bervech-i hakkaniyet maaşlar tayin olunup…”)
  6. Hıristiyan rahiplerinin menkul ve gayrimenkul mallarına müdahalede bulunulmayacaktı.
  7. Gayrimüslimler kendi işlerini görebilmeleri için her cemaat birer meclis seçecekti. (“… gayr-i müslime cemaatlerinin milletçe olan maslahatlarının idaresi her bir cemaatin ruhban ve avamı beyninde müntehap azadan mürekkep bir meclisin hüsn-i muhafazasına havale kılınması…”).
  8. Gayrimüslimlerin ibadet yerlerinin, okul, hastane ve mezarlıklarının tamirlerine engel olunmayacak; yenilerinin yapılmasına izin verilecekti.
  9. “Bir mezhebe tâbi olanların adedi ne miktar olursa olsun ol mezhebin kemal-i serbesti ile icra olunmasını temin için” lazım olan tedbirlerin alınması öngörülüyordu. Yani ibadet özgürlüğü tanınıyordu.
  10. Mezhep, dil ve cinsiyet bakımından eşitlik ilkesi kabul ediliyordu (“… mezhep ve lisan veyahut cinsiyet cihetleriyle sünuf-ı tebaa-i saltanat-ı seniyyemden bir sınıfın âher sınıftan aşağı tutulmaması…”). Din ve mezhep yüzünden kimsenin aşağılanmaması da isteniyordu.
  11. Din ve mezhep değiştirmek için kimsenin zorlanmaması (“…tebdil-i din ü mezhep etmek üzere kimse icbar olunmaması…”) ilkesi benimseniyordu. Keza, İslâm dininden çıkmanın idam ile cezalandırılmayacağı belirtiliyordu. Bunlarla “inanç özgürlüğü”nün kabul edildiğini söyleyebiliriz.
  12. Devlet memurluğuna girişte din farkı gözetilmemesi (tebea-i Devlet-i aliyyemim cümlesi herhangi bir milletten olursa olsun devletin hizmet ve memuriyetlerine kabul olunacakları…”) ilkesi benimsenmişti. Bu ilkeyle gayrimüslimlerin memurluğa girişi konusundaki “siyasal hakları” tanınmıştı.
  13. Gayrimüslimler de devletin askerî ve mülkî okullarına kabul edileceklerdi (“… saltanat-ı seniyyem tebaasında bulunanların… cümlesi bilâfark ve temyiz Devlet-i aliyyemin mekatib-i askeriyye ve mülkiyyesine kabul olunması…”).
  14. Ticaret ve ceza davalarında eğer taraflardan biri Müslüman ve biri gayrimüslim veya bir yan gayrimüslim tebaa, diğer yan yabancı ise, yargılama karma mahkemelerce ve alenî olarak yapılacaktır (“…ehl-i İslâm ve Hıristiyan vesair tebaa-yi gayr-i müslime miyanesinde veyahut tebaa-i İseviyye vesair teba-i gayr-i müslimeden mezahib-i muhtelifeye tâbi olanların birbiri beyninde ticaret veyahut cinayata müteallik zuhura gelecek cemi devaî muhtelit divanlara havale olunup…”). Ancak, iki gayrimüslimin arasındaki davaya ise taraflar isterlerse kendi patrikhaneleri bakabilecekti. Mahkemelerde şahitlik hususunda Müslümanlar ile gayrimüslimler arasında eşitlik esası kabul ediliyordu.
  15. İşkence ve eziyetve bunlara benzer muamelelerin yapılması yasaklanıyor, bunları emreden amirlerin ve yapan memurların cezalandırılması öngörülüyordu (“… mücazat-ı cismaniye ve eziyet ve işkence müşabih kaffe-i muamele dahi kamilen lağv ve iptal kılınması ve bunun hilafına vukubulacak harekat şediden men ve zecrolunacağından maada bunun icrasını emreden memurin ile bilfiil icra eyleyen kesanın dahi ceza kanunnamesi iktizasınca tekdir ve tedip olunması…”). Keza, hapishane şartlarının iyileştirilmesi (“… usûl-i hapsiyyenin mümkün mertebe müddet-i kaile zarfında ıslahına mübaşeret edilmesi…”) isteniyordu.
  16. Askerlik hizmetine gayrimüslim tebaanın da kabulü (tebaa-ı gayrimüslime dahi ehali-i İslâm misillü hisse-i askeriyye itası”) esası benimsenmişti. Ancak askerlik hizmetine gitmek istemeyenler için “bedel vermek ve nakden akçe ita etmek” usûlü de kabul ediliyordu.
  17. Müslümanlar ile gayrimüslimler arasında vergiler açısından da eşitlik sağlanıyordu. Vergi alımında din ayrımı yapılmayacağı ilân ediliyordu (“… tebaa-i saltanat-i seniyemin kâffesi üzerine tarh olunacak vergi ve tekalif sınıf ve mezheplerine bakılmayacak bir surette ahz olunması…”). İltizam usûlünün kaldırılarak vergilerin doğrudan alınması öngörülüyordu.
  18. Yabancılara Osmanlı toprakları üzerinde mülk edinme hakkı (“… ecnebiyyeye dahi tasarruf-ı emlak müsaadesinin itâ olunması…”) tanınıyordu.
  19. Gayrimüslimler de eyalet meclislerine girebilecek ve Meclis-i Vâlâ’da temsil edilebilecekti. Böylece gayrimüslimlerin siyasal temsil hakları o zamanın koşulları ölçüsünde kabul ediliyordu.

Yukarıdaki ilkelerden de açıkça anlaşılacağı üzere, Islahat Fermanının ana hedefi, Müslümanlar ile gayrimüslimler arasında her yönden tam bir eşitlik sağlamaktı. Din, vergi, askerlik, yargılama, eğitim, devlet memurluğu ve temsil alanında o zamana kadar olan farklar kaldırılıyordu. Din bakımından ayrımcılık kaldırılıyor, dini dolayısıyla kimsenin aşağılanmaması öngörülüyor, din değiştirme hakkı kabul ediliyor, İslâm’dan çıkmanın ölüm cezasıyla cezalandırılması usûlüne son veriliyordu. Vergi bakımından olan eşitsizlikler de kaldırılıyordu. Keza askerlik bakımından da eşitlik sağlanıyordu. Tanzimata kadar Hristiyan tebaa askere alınmazdı. Islahat Fermanı gayrimüslimlerin de askerlik hizmeti yapmaları prensibini açıkça kabul etmiştir. Ancak askerlik hizmetini yapmak istemeyenler için ise “bedel-i nakdi” formülü bulunmuştur. Bu bir derece haraç vergisinin devamı demekti; ama böylece artık Müslümanların da bedel-i nakdi vererek askere gitmeme hakları tanınmış oluyordu. Mahkemelerde gayrimüslimler aleyhine olan eşitsizlikler kaldırılmıştır. Gayrimüslimlerin, Rumlar hariç, devlet memurluklarına geçme hakları yoktu. Islahat Fermanı bu eşitsizliği de gidermiştir. Gerek askerlik, gerek memurluk, bunları hazırlayan okullarla ilgili olduğundan gayrimüslimlerin de askerî ve mülkî okullara girebilmesi esası kabul edilmiştir. Gayrimüslimlere eyalet meclislerinde ve Meclis-i Vâlâda temsil hakkı verilerek onların siyasal hakları da tanınmıştır.

3. Hukukî Biçimi

Islahat fermanının hukukî biçimi Tanzimat Fermanınınki gibidir. Yani hukukî biçimi bakımından Islahat Fermanı da bir “ferman”dır. Bu konuda gerekli açıklama yukarıda Tanzimat Fermanı başlığı altında yapılmıştır. O nedenle bu konuya tekrar girmiyoruz.

4. Anayasal Niteliği

Islahat fermanının anayasal niteliği Tanzimat Fermanınınki gibidir. Yani Islahat Fermanı şeklî anlamda değil, maddî anlamda anayasal niteliktedir. Bu konuda gerekli açıklama yukarıda Tanzimat Fermanı başlığı altında yapılmıştır. O nedenle bu konuya tekrar girmiyoruz.

Sonuç olarak, Osmanlı İmparatorluğunda Islahat Fermanı ile tebaaya o dönem Avrupa ülkelerinde tanınan temel hak ve özgürlüklerinin önemli bir kısmının tanındığını görmekteyiz. Tanzimat ve Islahat Fermanlarıyla tanınan hakların, o dönemde Batı ülkelerinde tanınan haklar ile, birçok eksiği olmakla birlikte, karşılaştırılabileceğini söyleyebiliriz. Sonuç olarak, Islahat Fermanı, Sened-i İttifak ile başlayan, Tanzimat Fermanı ile devam eden Osmanlı anayasacılık hareketleri içinde atılmış önemli bir adımdır.

26 ŞUBAT 1992 HOCALI KATLİAMI

Kadın çocuk demeden katledilen yüzlerce insan… 27 yıl önce bugün 26 Şubat 1992 tarihinde Hocalı katliamı yaşandı. Hocalı katliamı için zehirli top mermisi Ermeni güçleri, birçok kişiye ağır işkencelerde bulundu. Çocuk, kadın fark etmeden gerçekleştirilen katliamda, 613 Azerbaycan vatandaşı katledildi

Hocalı Katliamı’nın 27. yılı geldi. Acı katiam insanlık dramı olarak anılıyor. İnsanlık dramı olarak görülen Hocalı katiamının gerçekleşmesinin üzerinden 27 yıl geçti. Hocalı Katliamı, Karabağ Savaşı sırasında 26 Şubat 1992 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kasabasında yaşanan ve Azeri sivillerin Ermenistan’a bağlı kuvvetler tarafından toplu şekilde öldürülmesi olayıdır. İşte Hocalı katliamı detayları…

HOCALI KATLİAMI NASIL GERÇEKLEŞTİ?

Ermeni güçlerinin 1991’in sonlarına doğru ablukaya aldığı Hocalı, 936 kilometrekarelik alana sahipti. 2 bin 605 ailenin, 11 bin 356 kişinin yaşadığı bir kasaba olan Hocalı’da Aralık 1991’de Karabağ’ın başkenti olarak kabul edilen Hankendi şehrini işgal eden Ermeniler daha sonra Hocalı’yı hedef aldı.

“Memorial” İnsan Hakları Savunma Merkezi, İnsan Hakları İzleme Örgütü, The New York Times gazetesi ve Time dergisine göre katliam, Ermenistan’ın ve 366. Motorize Piyade Alayı’nın desteğindeki Ermeni güçleri tarafından gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, Karabağ Savaşında Ermeni kuvvetlere komutanlık yapmış bugünkü Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan ve Markar Melkonyan’ın aktardığına göre kardeşi Monte Melkonyan, katliamın Ermeni güçler tarafından yapılan bir intikam olduğunu açıklamıştır.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Hocalı Katliamı’nı Dağlık Karabağ’ın işgalinden bu yana gerçekleşen en kapsamlı sivil katliamı olarak nitelendirmiştir.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nin resmî açıklamasına göre saldırıda 106’sı kadın, 83’ü çocuk olmak üzere toplam 613 Azerbaycanlı hayatını kaybetmiştir.

hocali-katliami-ic


HOCALI KATLİAMI NASIL YAPILDI?

Ermeni güçleri 1992 yılının 25 Şubatı 26 Şubat’ta bağlayan gecede bölgedeki 366. Alayın da desteği ile önce giriş ve çıkışını kapadığı Hocalı kasabasında, Azeri resmî kaynaklarına göre, 83 çocuk, 106 kadın ve 70’den fazla yaşlı dahil olmak üzere toplam 613 sakin öldürülmüş, toplam 487 kişi ağır yaralanmıştır. 1275 kişi ise rehin alınmış ve 150 kişi ise kaybolmuştur. Cesetler üzerinde yapılan incelemelerde cesetlerin birçoğunun yakıldığı, gözlerinin oyulduğu, başları kesildiği görülmüştür. Hamile kadınlar ve çocukların da maruz kaldığı tespit edilmiştir.